Tlws Mary Vaughan Jones

Cyflwynir Tlws Mary Vaughan Jones bob tair blynedd i berson a wnaeth gyfraniad nodedig i faes llyfrau plant yng Nghymru dros gyfnod o flynyddoedd.

mary v jones

ANRHYDEDDU AWDUR LLYFRAU PLANT

TLWS MARY VAUGHAN JONES 2018

Gareth F

Y diweddar Gareth F. Williams, un o brif awduron llyfrau plant a phobl ifanc yr hanner canrif diwethaf yn y Gymraeg, yw enillydd Tlws Mary Vaughan Jones 2018.

Cyflwynir y tlws bob tair blynedd gan Gyngor Llyfrau Cymru er cof am Mary Vaughan Jones, a fu farw ym 1983, i rywun a wnaeth gyfraniad arbennig i faes llenyddiaeth plant yng Nghymru.

Cafodd Gareth ei fagu a’i addysgu ym Mhorthmadog. Bu’n fyfyriwr ym Mhrifysgol Bangor, cyn cymhwyso fel athro yng Ngholeg Cartrefle, Wrecsam, gan weithio wedyn fel athro Cymraeg yn Ysgol Rhiwabon. Ond roedd â’i fryd ar fod yn awdur, a rhoddodd y gorau i’w swydd fel athro er mwyn ysgrifennu’n broffesiynol ym 1985. Treuliodd gyfnod yn byw yn Beddau ger Pontypridd, cyn ymgartrefu yn Silstwn, Bro Morgannwg, yn ystod y blynyddoedd diwethaf. Bu farw yn 2016 yn 61 oed.

Roedd yn ysgrifennu ar gyfer y llwyfan a’r sgrin, ac yn adnabyddus am gyd-greu cyfresi poblogaidd ar S4C, fel Pengelli a Rownd a Rownd.

Ond fel awdur a enillai ei fara menyn wrth ysgrifennu y daeth Gareth F. yn enw adnabyddus, a thros y chwarter canrif diwethaf fe fu’n gyfrifol am ysgrifennu dros 20 o gyfrolau ar gyfer plant, pobl ifanc ac oedolion. O Ddawns i Ddawns (1990) oedd ei lyfr cyntaf. Enillodd Wobr Tir na n-Og chwe gwaith, gan gynnwys yn 2015, pan lwyddodd i gipio gwobr Llyfr y Flwyddyn hefyd am ei nofel Awst yn Anogia.

‘Mae cyfraniad Gareth F. Williams wedi bod yn allweddol i ddatblygiad llyfrau plant a phobl ifanc yng Nghymru,’ meddai Helen Jones, Pennaeth Adran Llyfrau Plant a Hyrwyddo Darllen y Cyngor Llyfrau. ‘Mae’n anodd mesur maint ei ddylanwad dros y blynyddoedd. Wrth ei anrhydeddu â’r tlws hwn – yr anrhydedd uchaf ym maes llyfrau plant yng Nghymru – rydym yn cydnabod ei gyfraniad amhrisiadwy ac yn diolch am ei waith dros nifer o flynyddoedd.’

‘Byddai Gareth mor falch o dderbyn y wobr hon,’ meddai’r awdures Bethan Gwanas. ‘Roedd wrth ei fodd yn ysgrifennu ar gyfer plant a phobl ifanc, a llwyddodd i swyno, dychryn ac ysbrydoli cenedlaethau o ddarllenwyr yn ystod ei yrfa.’

Tlws mary

Cyflwynwyd y tlws i deulu Gareth F. Williams mewn seremoni arbennig a gynhaliwyd ym Mhortmeirion, nos Iau, 18 Hydref 2018. Mae’r tlws yn portreadu cymeriadau o lyfrau’r ddiweddar Mary Vaughan Jones megis Sali Mali a Jac y Jwc.

Arweiniwyd y noson gan Bethan Gwanas a chafwyd cyfraniadau gan Manon Steffan Ros, Meinir Wyn Edwards a disgyblion o Ysgol Uwchradd Eifionydd yn ogystal â datganiad cerddorol gan Siwan Llynor ac Emyr Rhys.

Tlws mary2

Rhoddwyd hamperi o lyfrau’r awdur i Ysgol Eifion Wyn ac Ysgol Eifionydd gan Gyngor Llyfrau Cymru i ddathlu’r achlysur.

Tlws mary3

Ers ei gyflwyno am y tro cyntaf ym 1985, enillwyd y tlws gan Ifor Owen, Emily Huws, T. Llew Jones, W. J. Jones, Roger Boore, J. Selwyn Lloyd, Elfyn Pritchard, Mair Wynn Hughes, Angharad Tomos, Jac Jones a Siân Lewis.

Tlws mary4

Enillwyr

2015 Siân Lewis
2012 Jac Jones
2009 Angharad Tomos
2006 Mair Wynn Hughes
2003 Elfyn Pritchard
2000 J Selwyn Lloyd
1997 Roger Boore
1994 W J Jones
1991 T Llew Jones
1988 Emily Huws
1985 Ifor Owen


Mwy am Mary Vaughan Jones (1918–1983)

Ym 1983 bu farw Mary Vaughan Jones, un o brif gymwynaswyr llenyddiaeth plant yng Nghymru.

Roedd hi’n athrawes ysbrydoledig, a bu ei gwaith fel darlithydd coleg o werth amhrisiadwy i addysg Gymraeg, ond mae’n debyg mai ei chyfraniad mwyaf gwerthfawr, er hynny, oedd ei chyfraniad cyfoethog a chyson i faes llenyddiaeth plant Cymru dros gyfnod o ddeng mlynedd ar hugain ymron, a hynny er gwaethaf brwydr boenus yn erbyn afiechyd cynyddol. Cyhoeddwyd tua deugain o’i llyfrau, a chyfrannodd yn rheolaidd i gylchgronau’r Urdd.

Sefydlwyd y wobr hon er mwyn coffáu cyfraniad sylweddol ac unigryw Mary Vaughan Jones i faes llenyddiaeth plant yng Nghymru. Cyflwynir y wobr bob tair blynedd am gyfraniad arbennig i faes llyfrau plant yng Nghymru dros gyfnod o flynyddoedd.